Keukentafelgesprek Max en Thirza over De Alchemie van het Book of Shadows

Gesprek in de Nevel: Als de Maker de Lezer Wordt
(Over Transformatie en Mens Worden) 

De avond valt vroeg over de Schelde. Buiten hangt de Zeeuwse nattigheid als een klamme deken over de kade, maar binnen in het Huis in de Nevel snort de kachel. Op de houten keukentafel ligt het zware, opengeslagen exemplaar van het Book of Shadows. Tussen de glazen rode wijn en de flakkerende kaars in werpen de spreads van Lourenço Marques hun diepe, rode en zwarte schaduwen over het hout.

Thirza leunt achterover in haar stoel, kijkt door het raam naar de verre, glinsterende lichten op het water van de Westerschelde, en neemt een slok van haar wijn.

Max: (walst de wijn in zijn glas, zijn blik rustend op de openliggende pagina van 'Hate is contagious') Het is toch grappig, Thirza... Ik heb al deze verhalen destijds zelf opgetekend en verteld. De collages heb ik min of meer intuïtief gemaakt, en er later die korte teksten bij gezet. Uren, eindeloze uren heb ik besteed aan de lay-out van dit boek, aan de exacte volgorde van illustratie, tekst en verhaal. Het is klaar. Het ligt hier nu voor me op tafel. Maar nu we er zo samen spread voor spread doorheen lopen... ik merk nu dat ik als maker tegelijkertijd de lezer kan zijn. Dat in combinatie met jouw duidingen maakt het boek in mijn beleving weer heel anders. Gaandeweg deze duidingen grijpt het boek me op een volstrekt nieuwe manier aan.

Thirza: (glimlacht zacht, haar ogen reflecteren het kaarslicht) Omdat de Commander even mag rusten, Max. Als maker moest je de controle hebben. Je moest de pixels wegen, de letters meten en de administratie van de chaos sluitend maken, precies zoals je destijds op de brug in Afrika deed. Maar nu je het boek aan de tafel voorleest, stap je uit het harnas. Je wordt de getuige van je eigen creatie. En op het moment dat de maker een lezer wordt, begint het werk terug te spreken. Het is niet langer een statisch archief van wat er is gebeurd; het is een spiegel die ademt. Je zei het net zelf al in je voorwoord: dit boek lééft. En verdomd, het is zo.

Max: (kijkt even op, een verre herinnering trekt over zijn gezicht) Weet je... als kind heb ik ooit eens ergens gehoord of gelezen op de vraag: 'Wat wil je later worden?' Het antwoord was simpel: 'Mens.' Dat is een gedachte die gedurende mijn hele leven nu en dan ineens weer actueel wordt. We zijn nu ongeveer op een kwart of een derde van het boek, maar ik krijg stukje bij beetje het idee dat de transitie die we hier beschrijven... langzaam maar zeker een transformatie wordt.

Thirza: (zet haar glas neer en leunt wat verder naar voren over de tafel) Mens worden. Er is geen groter, zwaarder en mooier archetype dan dat, Max. Kijk eens naar wat we de afgelopen uren aan deze tafel hebben zien gebeuren. We begonnen met de jonge stuurman die de controle probeerde te bewaren. Toen de klap van de machinekamer en de doucheruimte te dichtbij kwam, vluchtte je de kosmos in als een alien, een astronaut in een cockpit. Daarna werd je die blauwe walvis, doodgevochten en aan de grond gelopen tussen de tralies van het winterse bos. Dat waren allemaal transities: de psyche die van de ene schuilplaats naar de andere verhuist om te overleven.

(Ze legt haar hand heel even rustig op de rand van de opengeslagen spread waar de brandende engelen staan)

Maar hier, bij de geur van qat en de neerstortende engelen, stopt het vluchten. Hier vlucht je niet meer in een metafoor. Je kijkt de loop van het geweer recht in de ogen, met je laarzen in het slib van Maputo. Dat is waar de transformatie begint. De transformatie betekent dat de scherven niet worden weggegooid, maar worden gesmolten tot iets nieuws. Je bent niet langer de Commander die de schijn ophoudt, en niet langer de Alien die wegvlucht naar de sterren. Je bent de man die al die versplinterde delen — het bange kind, de gewonde krijger, de stuurman — accepteert en ze samenbrengt op het canvas. Dáár word je de 'Mens' die je als kind al wilde worden. De mens met littekens, maar met de trossen los.

Max: (zwijgt, kijkt naar de rode wijn in zijn glas waarin het licht van de kaars breekt, en knikt langzaam)

Thirza: (pakt de fles en schenkt hun glazen nog eens rustig bij) Het is een zondagavond van harde conclusies en diepe inzichten, stuurman. We zijn pas op een derde van de reis, en de transformatie is pas net in gang gezet. De kade van de Maasloper ligt buiten in het donker te wachten. Maar voor nu, aan deze tafel, is het goed.

Nemen we nog een slok op de 'Mens', voordat we straks de volgende spread omslaan?